מלאכי ב, ז — פון דעם פסוק האט דער ספר זיין נאמען
איין און פערציג יאר האט ער געלעבט. אין די יארן האט ער געשריבן א ספר וואס ליגט ביז היינט ביי יעדן מורה הוראה — און דורכגעמאכט ת״ח ות״ט, די מלחמות, און א וועג פון ליטע ביז מעהרן.
געבוירן צו ר׳ מאיר הכהן, א תלמיד חכם, וואס איז געווען זיין ערשטער רבי. אין אמסטיבאווע, זאגט מען; אנדערע זאגן אין ווילנע.
אלט צוועלף יאר פארט ער לערנען אין דער ישיבה פון ר׳ יהושע העשיל אין טיקטין, און שפעטער לערנט ער אין קראקא און אין לובלין.
ער האט חתונה מיט יענטא לאה, די טאכטער פון ר׳ שמעון וואלף, א נגיד אין ווילנע און אן אייניקל פונעם רמ״א. נאך יונג זעצט מען אים אריין אין בית דין פון ווילנע, ביי ר׳ משה לימא, דעם בעל חלקת מחוקק.
אלט פיר און צוואנציג יאר דרוקט ער „שפתי כהן“ אויף יורה דעה, מיט די הסכמות פון די גדולי הדור. דאס איז דער איינציגער דפוס וואס ער האט אליין צוגעגרייט — און צוויי יאר שפעטער האבן די גזירות ת״ח פארלוירן רוב פון די ספרים.
דער שער בלאט ←כמיעלניצקי׳ס קאזאקן מאכן חרוב קהילה נאך קהילה. דער ש״ך שרייבט סליחות און א קינה אויפן חורבן, און נעמט אויף זיך און אויף זיינע קינדער צו פאסטן כ׳ סיון. די סליחות ווערן געדרוקט אין אמשטרדם, תי״א.
כ׳ סיון — דער תענית פונעם ש״ך ←ווען די רוסן נעמען איין ווילנע, אנטלויפט ער מיט די אידן פון שטאט. ער קומט קיין לובלין, און ווען די מלחמה קומט אים דארט אויך נאך — ווייטער קיין פראג.
פון ווילנע ביז העלישוי ←ער ווערט רב אין שטראסניץ, א קליין שטעטל אין מעהרן, און פון דארט רופט מען אים קיין העלישוי. דער שול אין העלישוי הייסט ביז היינט מיט זיין נאמען — Šachova synagoga.
דער שול היינט ←ראש חודש אדר תכ״ג איז ער נסתלק געווארן, אלט איין און פערציג יאר, און מען האט אים מקבר געווען אינעם בית החיים פון העלישוי. דאס זעלבע יאר קומט ארויס זיין ש״ך אויף חושן משפט, אין אמשטרדם.
די הייליגע מצבה (3D) ←זיינע איבעריגע כתבים ווערן געדרוקט נאך זיין הסתלקות: נקודות הכסף און תקפו כהן, און שפעטער גבורת אנשים — וואס זיין אייניקל ר׳ יצחק, דער זון פון זיין זון ר׳ משה, ברענגט צום דרוק.
אין תמוז תט״ו פאלן די רוסן און די קאזאקן אויף ווילנע. אין שטאט זענען דעמאלט געזעסן גרויסע גאונים: דער ש״ך; ר׳ משה רבקש, דער באר הגולה — פון די זקנים פונעם גר״א; ר׳ אפרים הכהן, דער שער אפרים — דער זיידע פונעם חכם צבי; און ר׳ אהרן שמואל קוידנאווער, דער ברכת הזבח.
מיט דער גאנצער קהילה זענען זיי אנטלאפן. דער באר הגולה האט אראפגעשריבן יענע טעג מיט זיין אייגענער פעדער — און דער ש״ך אליין האט שוין פריער, אין „מגילת עיפה“, באוויינט די גזירות ת״ח ות״ט און די פליטים. דאס זענען זייערע ווערטער, אזוי ווי זיי שטייען.
וביום ד׳ כ״ג לתמוז שנת תט״ו נמלטו על נפשם ויצאו מן העיר כמעט כל הקהל כאחד, את אשר הכינו להם סוסים ועגלות יצאו טעונות עם נשותיהם בניהם ובנותיהם וקצת מנכסיהם, ואשר לא הכינו יצאו ברגליהם ומשארותם בניהם הקטנים על כתפיהם.מיטוואך, כ״ג תמוז — די גאנצע ווילנער קהילה גייט ארויס פון שטאט: ווער עס האט א וואגן, פארט; ווער נישט, גייט צו פוס, מיט די קליינע קינדער אויף די פלייצעס.
במקלי בימני יצאתי, וכיס תפילין אחזתי, ובשמאלי ספר עברונות תפסתי, הרהורי דברים על לבי העליתי, מי יודע איפה אשכונה בגלותי... את ביתי מלא כל טוב עזבתי ונטשתי את נחלתי... והתהלכנו באשר התהלכנו, ותבקע הארץ לקול המית הבוכים, וגם עיני נגרה ולא תדמע כמים הנשפכים.דעם קומענדיגן טאג גייט ער אליין: אין איין האנט דער שטעקן און דער תפילין זעקל, אין דער אנדערער א לוח. זיין הויז און זיינע ספרים בלייבן הינטער אים.
ויתר פליטת ישראל הנמלטים... נשארו בערום ובחסר כל בידים ריקנים, והעשירים אשר היו עלי תולע אמונים יצאו נקי מנכסיהם ונעשו דלים ואביונים... עניים ודווים וסחופים ועיפים ועטופים ברעב ומוכפנים, שואלים ללחם ואין פורש, ואין כ״ל ואין כסף ואין עונים, הולכים ושטים ומכתתים רגליהם מעיר לעיר, לכל צד הם פונים לבקש עזרה מאחיהם בית ישראל.די וואס זענען אנטלאפן פון די קאזאקן בלייבן נאקעט און מיט ליידיגע הענט — אפילו די וואס זענען געווען רייך. הונגעריג און מיד וואנדערן זיי פון שטאט צו שטאט, צו בעטן הילף ביי זייערע ברידער.
על כן קבעתי לעצמי ולדורותי לבנים ולבני בנים יום צום ותענית ואבל ומספד וקינים ביום כ׳ לחדש סיון... יען כי יום זה היא תחלה לגזרות ומכאובות... וחברתי סליחות והקינות בבכי ותחנונים לאומרם ביום זה בכל שנה ושנה.ער נעמט אויף זיך און אויף זיינע קינדער און אייניקלעך א תענית אויף כ׳ סיון: אין דעם טאג האבן זיך אנגעהויבן די גזירות, די גזירה פון תתקל״א איז אויך געווען אין דעם טאג, און ער פאלט קיינמאל נישט אויף שבת. שפעטער האט דער ועד ארבע ארצות עס מקבל געווען פאר גאנץ פוילן.
דער באר הגולה לויט ר׳ שמואל יוסף פין, „קריה נאמנה“ (ווילנע תר״ך); דער ש״ך לויט „מגילת עיפה“, ווי עס איז געדרוקט מיט „שבט יהודה“ (האנאווער תרט״ו).
יעדער ספר מיטן שער בלאט פונעם ערשטן דפוס — אזוי ווי ער איז ארויס פונעם דרוק.
אויפן שולחן ערוך, יורה דעה
דער ספר וואס האט אים געגעבן דעם נאמען: „ש״ך“ איז ראשי תיבות פון שפתי כהן. ער גייט סעיף נאך סעיף אויפן מחבר און אויפן רמ״א, ברענגט די מקורות, און פסק׳נט. מיט אים א קונטרס, דיני ספק ספקא בקצרה.
ער האט עס געשריבן ביז פיר און צוואנציג יאר. היינט שטייט עס אויפן בלאט פונעם שולחן ערוך, נעבן דעם ט״ז — און מען פסק׳נט דערפון ביז היינט.
בילד: Genazym
אויפן שולחן ערוך, חושן משפט
דער צווייטער חלק, אויף דיני ממונות, מיט א קונטרס אין דיני מיגו. ער איז ארויס אין אמשטרדם, דאס יאר וואס דער ש״ך איז נסתלק געווארן.
בילד: Winners
סליחות און א קינה אויף ת״ח ות״ט
סליחות פאר כ׳ סיון, מיט א הקדמה וואס דערציילט וואס עס איז געשען אין יעדער שטאט — איינס פון די וויכטיגסטע עדות פון יענע יארן. שפעטער האט מען עס גערופן „מגילת עיפה“.
אויפן שער: „על הגזרות רעות שארעו בעו״ה בארץ אקריינא וואלין ופאדליי וליטא“ — געדרוקט אין אמשטרדם, ביי עמנואל בנבנשתי.
בילד: Kedem
השגות אויפן ט״ז, יורה דעה
דער ש״ך גייט איבער דעם ט״ז אויף יורה דעה און פרעגט אויף אים. אין דער הקדמה שרייבט ער, אז ס׳איז נישט פון מחלוקת — צווישן זיי איז מקוים געווארן „את והב בסופה“.
דער נאמען קומט פונעם זעלבן פסוק ווי דער ט״ז׳ס „טורי זהב“: „תורי זהב נעשה לך עם נקודות הכסף“ (שיר השירים א, יא) — און דער פסוק שטייט אונטן אויפן שער. אויך שטייט דארט, אז ער האט עס געענדיגט אין ווילנע.
בילד: Genazym
כללים אין דיני ממונות
כללים וואס טאן ווען א דין בלייבט תיקו, ווען די פוסקים זענען חולק, און ווען איינער כאפט און זאגט „קים לי“. אזוי שטייט אויפן שער: „כללי דינים על תיקו ופלוגתא דרבוותא ושני דיעות בפוסקים ותפיסת קים לי“.
בילד: Winners
אויפן שולחן ערוך, אבן העזר סימן קנ״ד
זיין איינציגער ספר אויף אבן העזר, אויף איין סימן. זיין אייניקל ר׳ יצחק בן ר׳ משה כ״ץ האט אים געברענגט צום דרוק, מיט א הקדמה פון זיך — „נדפס פה ק״ק דעסוי באותיות אמשטרדם“.
בילד: Winners
די תרי״ג מצוות
א סדר פון אלע תרי״ג מצוות, קורץ און קלאר — צו וויסן וואס יעדע מצוה איז.
פון זיין אייגענער פעדער אויפן ראנד, ביז דעם געדרוקטן בלאט פון וואס מען לערנט היינט.
אויפן שולחן ערוך, חושן משפט · הלכות הלואה
א בלאט פון א געדרוקטן שולחן ערוך חושן משפט — סוף סימן ע״ב און אנהייב ע״ג — מיטן סמ״ע אין דער זייט. אויף די ראנדן און צווישן די שורות: דער ש״ך׳ס הגהות, אין זיין אייגענער האנטשריפט.
שולחן ערוך יורה דעה, מיטן ט״ז און מיטן ש״ך
דער ערשטער שולחן ערוך וואס איז ארויס מיטן ט״ז און מיטן ש״ך צוזאמען אויפן בלאט — איין און דרייסיג יאר נאכדעם וואס דער ש״ך איז נסתלק געווארן. אזוי לערנט מען יורה דעה ביז היינט.
אויפן שער: „נדפס פה ק״ק פראג“. דער נאמען „אשלי רברבי“ — די גרויסע ביימער — איז געבליבן ביי דעם שולחן ערוך מיט זיינע נושאי כלים, און מען האט אים נאכדעם געדרוקט נאכאמאל און נאכאמאל.
בילד: HebrewBooks (YIVO)
יעדער דאלאר ווערט א ציגל אינעם בנין לעבן דעם ציון — א פלאץ וואו אידן וועלן לערנען, דאווענען און זיך אפרוען, און כהנים וועלן ענדליך קענען שטיין פארן ש״ך. דער זכות בלייבט אייערס לדורות. איר באקומט גלייך א רעסיט אויפ׳ן אימעיל.
פאר א זכות אדער סיי וועלכע שאלה: 347.389.2180
Tax ID 39-3019992